Franchise sistemi, özellikle son yıllarda Türkiye’de girişimcilerin en çok tercih ettiği yatırım modellerinden biri haline geldi. Hazır iş modeli, marka bilinirliği ve operasyon desteği sayesinde daha güvenli bir başlangıç sunması cazip görünse de, franchise sözleşmesi imzalanmadan önce dikkat edilmesi gereken kritik noktalar bulunuyor.
Aşağıdaki 5 madde, birçok girişimcinin gözden kaçırdığı fakat yatırımın kaderini belirleyen detayları içeriyor. Bu maddeleri incelemeden imza atmak, hem finansal hem de operasyonel olarak ciddi riskler doğurabilir.
1. Franchise Bedeli, Royalty ve Ek Ücretler
Birçok yatırımcı sadece franchise giriş bedeline odaklanıyor ancak asıl maliyetler genellikle sözleşmenin iç bölümlerinde gizli oluyor.
Kontrol Etmeniz Gerekenler
- Sürekli ödenen royalty (ciro payı) oranı
- Reklam katılım payı
- Yenileme, eğitim veya teknik destek ücretleri
- Sözleşme yenileme bedelleri
- Bölge koruma ücreti olup olmadığı
Bu kalemlerin toplamı, işletmenin kârlılığını doğrudan etkiler. Bazı markalarda düşük giriş bedeli, yüksek royalty ile dengelenir — buna karşı dikkatli olun.
2. Bölge Koruması ve Rakip Şube Yoğunluğu
Bir franchise yatırımının başarılı olmasındaki en kritik unsurlardan biri bölgedir. Bazı markalar franchise alanlara geniş bölge koruması sağlarken, bazıları aynı bölgede birden fazla şube açarak kendi yatırımcılarını rekabete zorlayabilir.
Sözleşmede Şunları Arayın
- Bölge korumasının açıkça belirtilip belirtilmediği
- Markanın aynı bölgede ikinci bir şube açma yetkisi
- Konum belirleme süreçlerinin kim tarafından yapıldığı
Bölge koruması yoksa, yatırımınızın yakınında aynı markanın başka şubeleri açılabilir.
3. Sözleşme Süresi ve Erken Fesih Şartları
Her franchise sözleşmesi belirli bir süre için yapılır. Ancak asıl önemli olan, sözleşmeden erken çıkmanız gerektiğinde ne olacağıdır.
Mutlaka Kontrol Edin
- Sözleşme süresi
- Erken fesih halinde uygulanacak cezai şartlar
- Sözleşmenin marka tarafından hangi gerekçelerle feshedilebileceği
- Yatırımcının çıkış hakkının sınırları
Bazı markalarda erken fesih cezaları yatırımcının çıkışını neredeyse imkânsız hale getirecek kadar yüksek olabilir.
4. Eğitim, Operasyon ve Lojistik Desteklerinin Kapsamı
Franchise sisteminin en büyük avantajı, markanın sağladığı desteklerdir. Ancak bu desteğin kapsamı markadan markaya ciddi şekilde değişebilir.
Sözleşmede Yer Alması Gereken Destekler
- Açılış öncesi eğitim
- Operasyon el kitabı
- Tedarik zinciri ve ürün sağlama garantisi
- Reklam desteği ve ulusal kampanyalara dahil olma
- Denetim süreçleri ve periyodları
Destek ne kadar güçlü ve düzenli ise, franchise başarı oranı o kadar yüksektir.
5. Yatırım Geri Dönüş Süresi (ROI) ve Finansal Projeksiyonlar
Bazı franchise markaları yatırımcılara geri dönüş süresi ile ilgili tahmini rakamlar sunar ancak bu projeksiyonların sözleşmede garanti oluşturmadığını bilmek gerekir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- ROI tahminlerinin nasıl hesaplandığı
- Geçmiş şube performans ortalamaları
- “Kâr garantisi” gibi iddiaların yasal karşılığının olmadığı
- Şubenin sorumluluğunda olan giderlerin tam listesi
Kârlılık, lokasyon ve işletme maliyetlerine göre değişir; her yatırımcı aynı sonuçları elde edemez.
Sonuç: Sözleşme İmzalamadan Asla Acele Etmeyin
Bir franchise sistemi, doğru marka ve doğru sözleşme şartlarıyla son derece kârlı olabilir. Ancak imza atmadan önce mutlaka:
- Bir avukata danışın,
- Sözleşmenin tüm maddelerini madde madde inceleyin,
- Mevcut franchise sahipleri ile görüşün,
- Bölge ve maliyet analizini bağımsız olarak yapın.
Doğru franchise sözleşmesi, yatırımınızı korumanın ilk adımıdır. Unutmayın:
Marka güçlü olabilir ama sizi koruyan şey sözleşmedeki maddelerdir.
